De bieb
Hier vind je podcasts, artikelen, tips, boeken en verdieping over VerantwoordEigenaarschap. Heb jij iets moois toe te voegen aan DE BIEB? Stuur een bericht aan: info@verantwoord-eigenaarschap.nl
Hondentaal & Emoties
Artikelen
Artikel: Communication in Dogs – Het artikel gaat over kijken, aanraken, geluiden en geuren. Het laat zien dat je hondentaal altijd in de hele situatie moet bekijken, en niet los van elkaar. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159124000546?utm_source=chatgpt.com
Artikel: Human-dog communication: How body language and non-verbal signals shape interactions – Het artikel bespreekt wat we wél en níet zeker weten over lichaamstaal, misinterpretaties door mensen, en implicaties voor welzijn en training. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168159124000546?utm_source=chatgpt.com
Boekenplank
Doggietaal - Een gids voor hondenvrienden om je viervoeter beter te begrijpen - Lili Chin (ISBN 9789045326375)
Emoties bij honden zien - Gabi Maue en Katja Krauss (ISBN 9789082976342)
Werkboek bij het boek ‘Emoties bij honden zien’ (ISBN 9789082976359)
Wat zeg ik? Hondentaal voor kids - www.myrnastork.com/winkel
Kijk eens - Amber Kempers
Podcast
https://hondenles.nl/podcasts/emoties-lichaamstaal-en-de-relatie-tussen-mens-en-hond-met-edgar-van-de-kamp/
Management
Artikelen
Waarom het brein van je hond geen 'angstknop' heeft (en wat het in plaats daarvan heeft)
Decennialang dachten wetenschappers dat emoties werkten als schakelaars in het brein. Druk op de "angst"-knop en je krijgt een angstreactie.
Maar dat is niet wat ze vonden toen ze echt gingen kijken.
Twee dimensies, oneindig veel emoties
Emotieonderzoekers ontdekten dat emoties geen discrete categorieën zijn. Het makkelijkst zijn ze te visualiseren als posiities op een kaart met twee dimensies.
De horizontale as vertegenwoordigt valence (aangenaam of onaangenaam). De verticale as vertegenwoordigt arousal (geactiveerd of kalm).
Vanuit deze twee assen ontstaat elke emotionele toestand:
Hoge arousal + aangenaam = opwinding, vreugde
Hoge arousal + onaangenaam = angst, paniek
Lage arousal + aangenaam = tevredenheid, ontspanning
Lage arousal + onaangenaam = verdriet, depressie
Dit is core affect theorie (Mendl et al., 2010), en het heeft een revolutie teweeggebracht in hoe wetenschappers emotie begrijpen bij alle zoogdieren.
De neurochemie van emoties
Positie op deze kaart komt overeen met werkelijke neurochemische toestanden.
Valence wordt gecontroleerd door twee neurale systemen. Het beloningsverwervingssysteem (dopamine) creëert positieve valence. Het strafvermijdingssysteem (serotonine) creëert negatieve valence. Deze vertellen een dier of ze moeten naderen of vermijden.
Arousal betreft het sympathische zenuwstelsel, de HPA-as, en noradrenaline. Hoge arousal betekent voorbereiden op actie: hartslag omhoog, aandacht verscherpt, energie gemobiliseerd.
Dit is het cruciale deel: deze dimensies interacteren met cognitie op manieren die volledig veranderen wat een dier kan doen.
Een hond in hoog arousal, negatief valence territorium heeft een brein dat overspoeld is met cortisol en noradrenaline. Het strafvermijdingssysteem is volledig geactiveerd. In die staat is de neurale machinerie voor leren in wezen offline.
Het dopaminerge beloningssysteem? Het functioneert compleet anders afhankelijk van arousal- en valence-toestand. De prefrontale cortexgebieden betrokken bij flexibel gedrag? Gecompromitteerd wanneer arousal te hoog is.
Dit is waarom je een hond niet via klassieke conditionering uit reactiviteit kunt krijgen wanneer ze aan het lijnrukken zijn. De positie van de hond op de emotionele kaart maakt leersystemen tijdelijk ontoegankelijk.
De drempel is een regio van emotionele ruimte
We praten over honden die "over de drempel" zijn alsof er een duidelijke grens is. Wat we beschrijven is een positie waar arousal te hoog is om leren mogelijk te maken.
Onderzoek toont aan dat in hoog arousal toestanden cognitieve flexibiliteit afneemt. Aandacht vernauwt. Complex leren wordt onmogelijk.
Dit verklaart patronen die we constant zien:
Waarom honden die thuis "prima" zijn zichzelf totaal verliezen in de buurt van triggers. Ze zijn verhuisd naar hoog arousal territorium, en arousal verandert het functioneren van de hersenen.
Waarom reactieve honden er "glazig" uitzien. Hoge arousal met negatieve valence produceert een neurochemische toestand volledig gefocust op gevaar.
Waarom vooruitgang zo langzaam is. Je verandert waar een hond gewoonlijk leeft op deze kaart, en dat vereist daadwerkelijke neurochemische verandering over tijd.
Implicaties voor gedragsmodificatie
Klassieke counter-conditionering (triggers koppelen aan voedsel) werkt door valence te verschuiven. Je activeert het beloningssysteem naast iets dat normaal het strafvermijdingssysteem activeert. Dit werkt alleen als arousal laag genoeg is dat leersystemen online zijn.
Daarom is afstand cruciaal (of op een andere manier de intensiteit veranderen). Afstand houdt arousal beheersbaar, zodat de hond blijft waar cognitieve verwerking en leren mogelijk zijn.
Arousal modulatie strategieën (management, verrijking, rust, voorspelbaarheid) verschuiven positie op de arousal-as. Wanneer je onvoorspelbare stressoren verwijdert en routines vestigt, help je de hond in lager arousal territorium te leven. Vanaf daar wordt valence-werk mogelijk.
De twee dimensies hebben verschillende interventies nodig:
Valence verschuiven vereist veranderen welke neurale systemen door triggers worden geactiveerd. Dat is klassieke conditionering, positieve bekrachtiging, en positieve ervaringen.
Arousal verschuiven vereist aanpakken wat het zenuwstelsel in hoog-activatiemodus houdt. Dat is management, routine, rust, en stressreductie.
De meeste gedragsprotocollen focussen bijna volledig op valence. Ze proberen triggers "goede dingen te laten voorspellen". Maar als arousal hoog blijft, verplaatst de hond nooit naar territorium waar leren kan plaatsvinden.
Positie op de emotionele kaart begrijpen verduidelijkt wat je eigenlijk verandert: emotionele toestand, niet alleen gedragsoutput. Dat verandert hoe je cases benadert, wat je prioriteert, en hoe realistische vooruitgang eruit ziet.
Referentie: Mendl, M., Burman, O. H., & Paul, E. S. (2010). An integrative and functional framework for the study of animal emotion and mood. Proceedings of the Royal Society B, 277(1696), 2895-2904.
Groet,
Dr. Else – AMAZING ANIMAL MINDS
Boekenplank
Hersenwerk voor honden zoveel meer dan een spelletje - Marleen van Baal (ISBN:9789493160491)
Rust
Artikelen
Artikel: Slaap & rust als welzijnsindicator (shelter-studie, PLOS ONE)
Meer (ononderbroken) rust hing samen met gunstiger welzijnsmaatstaven. Slaap- en rustgedrag bleken bruikbare signalen om welzijn te volgen. Voor praktijk: bewaak lange, ongestoorde rustblokken. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0163620&utm_source=chatgpt.com
Artikel: Hoe lang en wanneer slapen honden? (beschrijvende analyse)
Gemiddeld slapen volwassen honden rond ~10–12 uur per 24 uur; patroon verschilt per leeftijd en individu. Voor praktijk: stem dagindeling af op leeftijd en behoefte. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7401528/?utm_source=chatgpt.com
Boekenplank
Rouw
Boekenplank
Lieve hond ik rouw om jouw - Marleen van Baal (ISBN:9789493358768)
Kind & Hond
Boekenplank
Wat zeg ik? Hondentaal voor kids - Myrna Stork
Te bestellen: www.myrnastork.com
Dyslexievriendelijk lettertype
Veiligheid & Preventie
Artikelen
Nieuw onderzoek bevestigt dat bijtrisico niet los gezien kan worden van mens, begeleiding en omgeving. Een bredere blik is nodig om risico’s beter te begrijpen en incidenten te voorkomen.
The Use of Structured Professional Judgement: A New Way to Understand and Assess Bite Risk from Dogs
Media
Gebeten hond
Wenda Las van Bennekom knuffelt haar Broholmer Brynjarr. De hondeninstructeur en -gedragstherapeut zegt dat haar viervoeter een goede opvoeding heeft gehad. Maar samen met andere experts maakt ze zich zorgen over het meldpunt voor hondenbijtincidenten van het ministerie van LVVN. De twee miljoen honden zouden jaarlijks voor 150.000 bijtincidenten zorgen. Ongeveer 120 worden er in beslag genomen. Het meldpunt zorgt in hun ogen niet voor verbetering. Iedereen kan anoniem een bijtincident doorgeven. „Levensgevaarlijk.”
Kritiek Deskundigen sceptisch: ‘Iedereen kan zo maar klagen over jouw hond, elk dier is tegenwoordig verdacht’
Bijtmeldpunt zet hond in verdomhoek
Het meldpunt voor hondenbijtincidenten is sinds de lancering door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) op 13 januari van dit jaar 580 keer ingevuld en ingediend. „Het is te vroeg om inhoudelijk in te gaan op binnengekomen meldingen. De verdere analyse willen we zorgvuldig doen”, aldus een woordvoerder.
door Mascha de Jong
Deskundigen zijn kritisch. Zij noemen het beleid rond de hond in Nederland chaotisch en willekeurig. De twee miljoen viervoeters zouden jaarlijks voor 150.000 bijtincidenten zorgen. Ongeveer 120 honden worden in beslag genomen. Het meldpunt zorgt in hun ogen niet voor verbetering. Iedereen kan anoniem een bijtincident doorgeven. „Levensgevaarlijk”, aldus hondentrainer Wenda Las van Bennekom.
De instructeur en gedragstherapeut met specialisatie hoog-risicohonden ziet al langer hoe het systeem rond de hond vastloopt. „We hadden in de jaren 90 de pitbullwet, toen kwamen de lijsten met gevaarlijke rassen en nu is er een meldpunt waar iedereen kan klagen over jouw of mijn hond. Wat is uiteindelijk het doel van deze overheidsmaatregel?”
Gezelschap
LVVN-staatssecretaris Silvio Erkens, zelf eigenaar van een hond, is resoluut. „Er is plaats voor honden in Nederland. Honden zijn onderdeel van onze samenleving. Zij bieden als huisdier gezelschap en troost en zijn belangrijk als hulphond.”
Als staatssecretaris zoekt hij echter maatregelen om het aantal bijtincidenten omlaag te brengen. „Via het meldpunt willen we meer informatie krijgen over hoeveel mensen of dieren worden gebeten of te maken krijgen met agressief gedrag van honden én onder welke omstandigheden dit gebeurt. Zo krijgen we meer inzicht in de problematiek en kunnen we ons beleid beter aan laten sluiten op de praktijk.”
Honden zijn onderdeel van onze samenleving, zegt staatssecretaris Erkens. „Ze bieden gezelschap en troost en zijn belangrijk als hulphond.”
‘Onwetendheid is het recept voor problemen’
Niet alleen hoog-risicohonden liggen onder een vergrootglas, elke hond wordt tegenwoordig verdacht, zegt de bekende gedragsbioloog Doreen Planta. „Het wringt aan alle kanten. Het meldpunt gaat daar geen verbetering in brengen.”
Las van Bennekom: „Onlangs is een bordercollie ingeslapen na een beet in een hand op het strand. Als een hond momenteel in beslag wordt genomen, kan het alle kanten op. Gemeenten zijn verantwoordelijk en handelen totaal verschillend met in beslag genomen honden. En rechters oordelen ook naar eigen inzicht.”
Het risk-assessmentteam van de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht onderzoekt, in opdracht van gemeenten en het Openbaar Ministerie, of honden die betrokken zijn bij ernstige bijtincidenten terug de maatschappij in kunnen. Volgens LVVN wordt naast een risico-inschatting voor de toekomst ook gekeken naar de context van het incident, de voorgeschiedenis van de hond, de huisvesting en de interactie met de eigenaar.
Niet alleen hoog-risicohonden liggen onder een vergrootglas, elke hond wordt tegenwoordig verdacht, zegt de bekende gedragsbioloog Doreen Planta.
Uitgerekend bioloog Doreen Planta, grondlegger van de Agressietest uit 1997 en ontwikkelaar van de latere MAG-test, is kritisch op de testen die in Utrecht worden ingezet. Ze vindt dat de resultaten van de test niet goed kunnen worden gecontroleerd.
Honden als Dobermann Pinschers worden er op papier misschien niet meer uitgehaald als extra risicovol, maar in praktijk zou dat anders liggen.
Zware jongens
Wenda Las van Bennekom ziet vanuit haar functie als instructeur en gedragstherapeut weliswaar dat er op papier geen hondenrassen meer uitgehaald worden als extra risicovol, maar in de praktijk is het schering en inslag. „De zogenaamde hoogrisicohonden noem ik in mijn cursus zware jongens en pittige meiden. Niet om weg te kijken, maar om duidelijk te maken dat deze groep honden een specifieke aanpak nodig heeft.” Dat blijft gevoelig liggen. „Er zit een gapend gat tussen deze honden en de kennis van de meeste instructeurs. Kom maar eens met een Staffordshire of een Cane Corso naar puppycursus. Meestal zijn ze niet welkom.”
Dierenarts Atjo Westerhuis, 76 jaar maar nog geen dag met pensioen, noemt het volgende probleem: „De meeste eigenaren schaffen hun hond puur op impuls aan. Uit welke bouwstenen een hond bestaat, welke gedragingen bij een ras horen, hoe de fokker de hond als pup heeft begeleid? Eigenaren hebben geen idee. Onwetendheid is het recept voor problemen.”
Planta ziet hoe verkeerde aannames leiden tot verkeerde conclusies. „Een hond die een kat doodbijt wordt automatisch als gevaarlijk bestempeld, ook als de kat de aanval begon. Een antibioticakuur voor een bijtwond wordt door sommige gemeenten al gezien als ‘behandeling’ of als bewijs dat een hond gevaarlijk zou zijn.”
Pre-aanschafcursus
Er moet een verplichte pre-aanschafcursus komen voor eigenaren, honden met bepaalde risicokenmerken moeten van het ministerie een verplicht afstammingsbewijs krijgen en wat de omgeving betreft: als een hond gevaarlijk gedrag vertoont, mag een burgemeester een aanlijn- en muilkorfplicht opleggen. „We werken eraan om deze maatregelen landelijk te laten gelden”, meldt het ministerie.
Westerhuis: „We wachten al jaren op landelijk beleid. Als deskundigen zijn wij sceptisch. We zien het namelijk al jaren maar één kant op gaan: alleen de bijtincidenten komen in de media en daarmee komt de hond steeds meer in een verdomhoekje. En dat is gevaarlijk, want voor je het weet hangt het lot van de hond aan een zijden draad.”
Sinds half januari zijn al bijna 600 meldingen gedaan.
Bron: De Telegraaf NO 43.289
Gezondheid
Podcast
https://hondenles.nl/podcasts/alles-wat-je-moet-weten-over-het-gebit-van-je-hond-met-caroline-stelma/
Werkhond
Podcast
https://hondenles.nl/podcasts/therapiehonden-in-de-jeugdhulpverlening-met-margot-swart/
https://hondenles.nl/podcasts/dutch-cell-dogs-hoe-honden-en-gevangenen-elkaar-kunnen-redden/
Fokker
Podcast
https://hondenles.nl/podcasts/een-gezonde-hond-kopen-waar-moet-je-op-letten-met-veterinair-neuroloog-paul-mandigers/
Klik ook eens op www.doggo.nl voor de beste artikelen geschreven door hondenprofessionals
Ben jij een verantwoord eigenaar? Lees het artikel op doggo.nl https://www.doggo.nl/artikelen/honden-en-wij/neem-jij-je-verantwoordelijkheid-als-hondeneigenaar/